جبرگروي اقتصادي؛ تحليل صحيح آموزه¬ها، نقد برداشت¬هاي نادرست

جواد ایروانی, محمد امامی

چکیده
براساس آياتي متعدد، تقدير و قبض و بسط روزي به مشيت الهي است. اين موضوع پرسش‌هاي فراواني را ايجاد مي‌كند، از جمله ميزان نقش آدمي در افزايش يا كاهش رزق خود و شيوه‌هاي آن. تحليل آيات و روايات مرتبط نشان مي‌دهد رزق بسان ديگر مقدرات، به دو نوع محتوم و غير محتوم تقسيم مي‌شود. رزق محتوم در بخش مقدرات حتمي انسان جاي مي‌گيرد، ولي رزق غير محتوم ممكن است با ترك طلب و تدبير يا ناشايست‌هاي رفتاري از دست برود. بدين‌سان، بسياري از مقدرات الهي قابل تغيير است و اين مهم، نقش آدمي را در تغيير سرنوشت خويش و نفي جبرگروي اقتصادي نمايان مي‌سازد. براين اساس،تقسيم جامعه به دو قطبِ ثروتمند متكاثر، و فقير مستضعف، نه به تقدير الهي، كه معلول ظلم انسان و استثمار توده‌هاي مردم، و مردود است.
از سوي ديگر، تأكيد آموزه‌هاي ديني بر مضمون بودن رزق، مهار كننده رذيله حرص و زياده‌خواهي در طلب روزي است كه آدمي را از عمل براي آخرت بازمي‌دارد و آرامش روحي و آسايش دنيوي او را نيز سلب مي‌كند. همچنين، كاهش و افزايش روزي،- آنجا كه فرد نقشي مستقيم در آن ندارد- بر اساس مصالح و حكمت‌هايي است كه براي رشد و تكامل انسان‌ها ضرورت دارد؛ از جمله: پيش‌گيري از ستم و سركشي، آزمايش، عقوبت، هشدار و مصالح ويژه مؤمنان.
اين نوشتار به روش كتابخانه‌اي و شيوه توصيفي- تحليلي سامان يافته و به پرسش‌هايي در عرصه تقدير و قبض و بسط رزق و جبرگرايي اقتصادي پاسخ مي‌دهد.


کلمات کلیدی
تقدير رزق، قبض و بسط روزي، جبرگروي اقتصادي

بازدید: 33
ایمیل این مقاله (نیازمند ورود )
ایمیل به نویسنده (نیازمند ورود )